ताप्लेजुङ। ताप्लेजुङ सदरमुकाममा प्रत्येक हप्ता शनिबार लाग्ने हाटिया वि.सं. २०२९ सालदेखि निरन्तर सञ्चालन हुँदै आएको एक ऐतिहासिक र परम्परागत बजार हो। करिब पाँच दशकभन्दा बढी समयदेखि चल्दै आएको यो हाटिया ग्रामीण अर्थतन्त्रको मेरुदण्डका रूपमा रहँदै आएको भए पनि पछिल्लो समय भने व्यवस्थापनको अभावका कारण अव्यवस्थित बन्दै गएको छ।

वि.सं. २०२९ सालताका सीमित व्यापार, न्यून जनसंख्या र न्यून सवारी आवागमनका बीच सुरु भएको शनिबार हाटिया सुरुमा किसान र उपभोक्ताबीच प्रत्यक्ष किनबेच गर्ने सरल माध्यम थियो। ग्रामीण भेगका किसानहरू आफ्ना उत्पादन बोकेर हाट आउने र आवश्यक नुन, तेल, कपडा तथा दैनिक उपभोग्य वस्तु किनेर फर्किने चलन थियो। त्यसबेला हाटिया केवल व्यापार मात्र नभई सामाजिक भेटघाट, सूचना आदान–प्रदान र आपसी सम्बन्ध सुदृढ गर्ने थलो समेत थियो।

समयक्रमसँगै ताप्लेजुङ सदरमुकामको विस्तार, जनसंख्या वृद्धि, सवारी साधनको चाप र व्यापारिक गतिविधि बढ्दै जाँदा शनिबार हाटियाको स्वरूप पनि परिवर्तन हुँदै गयो। तर, हाटियाको व्यवस्थापन भने पुरानै शैलीमा सीमित रहँदा अहिले समस्या गम्भीर बन्दै गएको देखिन्छ।
शनिबार हाट लाग्ने दिन बिहानैदेखि जिल्लाका विभिन्न गाउँ–बस्तीबाट किसान, व्यापारी र सर्वसाधारणको ठूलो भीड लाग्ने गर्छ। तर, व्यवस्थित हाट क्षेत्र तोकिएको नहुँदा व्यापार सडक छेउ र कतिपय स्थानमा सडकको बीच भागसम्म फैलिने गरेको छ। यसले गर्दा सवारी आवागमन अवरुद्ध हुनुका साथै पैदल यात्रुहरू जोखिम मोलेर हिँड्न बाध्य भएका छन्।

सडक दायाँ–बायाँ तरकारी, फलफूल, मासु तथा अन्य सामग्री राखेर व्यापार हुँदा मोटरसाइकल, जीप तथा अन्य सवारी साधनलाई आवतजावत गर्न कठिन भइरहेको छ। स्थानीयका अनुसार हाटका दिन एम्बुलेन्सजस्ता अत्यावश्यक सवारी साधन समेत जाममा पर्ने अवस्था आएको छ।
स्थानीय बासिन्दाहरू हाटियाको आवश्यकता स्वीकार गर्दै पनि यसरी अव्यवस्थित रूपमा सञ्चालन हुनु चिन्ताजनक भएको बताउँछन्।

“२०२९ सालदेखि चल्दै आएको हाम्रो पहिचान हो हाटिया, तर अहिले दुर्घटनाको जोखिम बढेको छ,” एक स्थानीयले भने। विशेष गरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा र अपांगता भएका व्यक्तिहरूका लागि हाट क्षेत्र जोखिमपूर्ण बन्दै गएको उनीहरूको भनाइ छ।

व्यापारीहरू भने आफ्नो बाध्यता सुनाउँछन्। “हाटियाका लागि छुट्टै स्थान छैन, जहाँ ठाउँ भेटिन्छ त्यहीँ व्यापार गर्नुपरेको छ,” एक किसान–व्यापारीले बताए। उनका अनुसार शनिबार हाटिया नै स्थानीय उत्पादन बिक्री गर्ने मुख्य आधार भएकाले अव्यवस्था हुँदाहुँदै पनि सहभागी हुन बाध्य छन्।

यससँगै फोहोर व्यवस्थापन अर्को गम्भीर समस्या बनेको छ। हाट सकिएपछि तरकारीका अवशेष, प्लास्टिक झोला र अन्य फोहोर जथाभावी फालिँदा वातावरणीय प्रदूषण बढ्दै गएको छ। दुर्गन्ध र फोहोरका कारण बजार क्षेत्रको सौन्दर्यसमेत प्रभावित भएको स्थानीयको गुनासो छ।
स्थानीय बुद्धिजीवी, समाजसेवी तथा सरोकारवालाहरूले अब शनिबार हाटियालाई आधुनिक र व्यवस्थित रूपमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने समय आएको बताउँछन्। उनीहरूका अनुसार २०२९ सालदेखि निरन्तर चल्दै आएको यो ऐतिहासिक हाटियालाई जोगाउँदै:निश्चित हाट क्षेत्र स्थायी रूपमा तोक्न,व्यापारका लागि व्यवस्थित स्टल र लाइन निर्धारण गर्न,सवारी र पैदल मार्ग अलग–अलग बनाउन,नियमित सरसफाइ र फोहोर व्यवस्थापन लागू गर्न,र स्थानीय तहबाट निरन्तर अनुगमन गर्न आवश्यक छ।

समयमै सुधारका कदम नचालिए पाँच दशकभन्दा बढी पुरानो यो परम्परागत शनिबार हाटिया समस्याको केन्द्र बन्न सक्ने चिन्ता स्थानीयको छ। परम्परा र आधुनिक व्यवस्थापनबीच सन्तुलन कायम गर्न सके मात्र शनिबार हाटिया आगामी पुस्तासम्म सुरक्षित र उपयोगी रूपमा निरन्तर रहन सक्ने उनीहरूको निष्कर्ष छ।